Η εκρηκτική άνοδος της παθητικής διαχείρισης και η ραγδαία διάχυση της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργούν μια «παγίδα» για τους επενδυτές που θεωρούν ότι αγοράζοντας δείκτες εξασφαλίζουν αυτόματα διαφοροποίηση και ασφάλεια. Αυτό υποστηρίζει σε νέα μελέτη του ο οικονομικός αναλυτής Μιχάλης Νικολέτος. (https://michaelnicoletos.substack.com/p/the-index-trap?r=1ha9c) . Σε άρθρο του με τίτλο «The Index Trap» προειδοποιεί ότι η δομή των σύγχρονων αγορών, σε συνδυασμό με τις ανισορροπίες που δημιουργεί το AI, καθιστά και πάλι κρίσιμη την ενεργή επιλογή μετοχών.

Ο Νικολέτος περιγράφει έναν «ρομπότ» επενδυτή που αγοράζει καθημερινά αμερικανικές μετοχές μηχανικά, χωρίς να εξετάζει αποτιμήσεις, κέρδη ή επιχειρηματικά μοντέλα, απλώς αναπαράγοντας τις σταθμίσεις της προηγούμενης ημέρας. Αυτός ο παθητικός μηχανισμός, σημειώνει, έχει φτάσει πλέον να «καθορίζει την τιμή της αγοράς μετοχών των ΗΠΑ», καθώς τα index funds αντιπροσωπεύουν το 52% των μακροπρόθεσμων assets σε αμερικανικά funds, από μόλις 3% το 1995.

Η κυριαρχία αυτή συνοδεύεται από έντονη συγκέντρωση σε λίγους τεχνολογικούς κολοσσούς: οι λεγόμενες Magnificent 7 αποτελούν το 33,7% του S&P 500 και επτά μόνο μετοχές παρήγαγαν το 42% της συνολικής απόδοσης του δείκτη το 2025, την ώρα που μόλις το 30,5% των μετοχών του S&P 500 ξεπέρασε τον ίδιο τον δείκτη. «Όταν αγοράζεις σήμερα ένα ETF στον S&P 500, δεν αγοράζεις ένα πραγματικά διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο, αλλά ένα συγκεντρωμένο στοίχημα σε επτά mega caps, μεταμφιεσμένο σε δείκτη», υπογραμμίζει.

Στο ίδιο κείμενο, ο αναλυτής στρέφει την προσοχή στην τεχνητή νοημοσύνη, την οποία χαρακτηρίζει όχι ως «παλίρροια που σηκώνει όλα τα καράβια», αλλά ως K-shaped δύναμη που ευνοεί λίγους και πλήττει πολλούς. Αναφέρει ότι οι επενδύσεις (capex) των hyperscalers σε υποδομές AI αναμένεται να φτάσουν τα 602 δισ. δολάρια το 2026, διπλάσιες από πριν μόλις δύο χρόνια, την ώρα που εταιρείες όπως η Klarna αντικαθιστούν εκατοντάδες εργαζόμενους σε εξυπηρέτηση πελατών με AI assistants μέσα σε έναν μήνα.

Και οι δύο αυτές εταιρείες μπορεί να συνυπάρχουν στον ίδιο δείκτη, με βάρη που καθορίζονται από τη χθεσινή κεφαλαιοποίηση, όμως η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί με πολύ διαφορετικό τρόπο στις προοπτικές τους, εξηγεί. «Το ρομπότ» που αντιγράφει τον δείκτη συνεχίζει να κατέχει τόσο τους κερδισμένους όσο και τους χαμένους της AI εποχής, χωρίς δυνατότητα περιστροφής κεφαλαίων, κάτι που –κατά τον Nicoletos– συνιστά τον πυρήνα της «παγίδας του δείκτη».

Ο Νικολέτος τονίζει ότι, παρά την εντυπωσιακή άνοδο της παθητικής διαχείρισης, τα στατιστικά που χρησιμοποιούνται για να «καταδικάσουν» τους ενεργητικούς διαχειριστές πρέπει να διαβαστούν ανάποδα. Στη μελέτη του, 25 σελίδων, εξετάζει πώς φτάσαμε στο σημείο όπου το 79% των ενεργητικών διαχειριστών υποαπέδωσε πέρυσι, υποστηρίζοντας ότι αυτό το ποσοστό αποτελεί «το πιο δυνατό σήμα για stock pickers εδώ και 15 χρόνια».

Παράλληλα, επιχειρεί να σκιαγραφήσει πώς θα μπορούσε να μοιάζει ένα «χαρτοφυλάκιο μετοχών στην εποχή του AI» στην πράξη, λαμβάνοντας υπόψη τη δομή της αγοράς, την υπερ-συγκέντρωση κεφαλαίων σε λίγες εταιρείες και τον διχαστικό αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης στον εταιρικό κλάδο. Η πλήρης ανάλυση είναι διαθέσιμη σε μορφή PDF μέσα από την πλατφόρμα Substack, με τον ίδιο να καλεί όσους διαχειρίζονται κεφάλαια να τη διαβάσουν και να μοιραστούν τις σκέψεις τους.