Η προοπτική νέου γύρου αυξήσεων επιτοκίων από την ΕΚΤ επιστρέφει με φόρα, καθώς οι αγορές προεξοφλούν ήδη δύο κινήσεις των 25 μονάδων βάσης μέχρι τον Ιούλιο και συνολικά σχεδόν τρεις αυξήσεις ως το τέλος του 2026.
 Η αναζωπύρωση του ενεργειακού κόστους και ο κίνδυνος νέου πληθωριστικού επεισοδίου επαναφέρουν στο τραπέζι τη σκληρή γραμμή, αλλά μαζί της και το «φάντασμα» του 2022.
Αρκετοί οικονομολόγοι, όπως ο Μιχάλης Νικολέτος, οικονομικός αναλυτής και διαχειριστής επενδύσεων, με ανάρτησή του υποστηρίζει ότι η ΕΚΤ κινδυνεύει να απαντήσει με το λάθος εργαλείο στο λάθος πρόβλημα. Με απλά λόγια: όταν το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών πιέζεται ήδη από την ενεργειακή ακρίβεια, μια νέα νομισματική σύσφιξη μπορεί να επιβαρύνει την ανάπτυξη χωρίς να αντιμετωπίζει την πηγή του πληθωρισμού.


https://x.com/mnicoletos/status/2034985093995892751?s=20

Το σημερινό σοκ δεν μοιάζει με κλασική υπερθέρμανση ζήτησης. Προέρχεται κυρίως από την άνοδο των τιμών ενέργειας και μεταφορών, με φόντο τις γεωπολιτικές εντάσεις, άρα από την πλευρά της προσφοράς και όχι από μια οικονομία που «καίγεται» από υπερβολική κατανάλωση. Σε αυτό το πλαίσιο, η ιδέα να απαντήσει η ΕΚΤ με νέες αυξήσεις φαντάζει σε πολλούς περισσότερο ως κίνηση άμυνας για τις προσδοκίες, παρά ως στοχευμένη λύση στο πρόβλημα.

Ο Μιχάλης Νικολέτος στέκεται ακριβώς σε αυτό το σημείο, υποστηρίζοντας ότι η αγορά τιμολογεί λάθος αντίδραση για λάθος είδος πληθωρισμού. Στην ανάρτησή του χαρακτηρίζει το τρέχον επεισόδιο «κλασικό σοκ προσφοράς» από ενέργεια και μεταφορές, που λειτουργεί σαν κρυφή αύξηση φόρου στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και σέρνει προς τα κάτω την ανάπτυξη. Επισημαίνει ότι ο ρόλος της ΕΚΤ θα έπρεπε να είναι η στήριξη της ζήτησης, όχι η περαιτέρω επιβάρυνσή της με ακριβότερο χρήμα.

Η εμπειρία του 2022 είναι ο μεγάλος καθρέφτης. Ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη άρχισε να ξεφεύγει από τα μέσα του 2021, για να εκτοξευθεί μέσα στο 2022, φτάνοντας στο ιστορικό υψηλό του 10,6% τον Οκτώβριο, με τον κύριο «ένοχο» να είναι η ενέργεια. Το σοκ από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, το φυσικό αέριο, το πετρέλαιο και οι λογαριασμοί των νοικοκυριών βρέθηκαν στο κέντρο της κρίσης και ο πληθωρισμός έφτασε σε επίπεδα που η Ευρώπη είχε να δει από τη δεκαετία του ’70.

Η ΕΚΤ άργησε να αντιδράσει, παραμένοντας σε μηδενικά επιτόκια μέχρι τον Ιούλιο του 2022, όταν προχώρησε στην πρώτη αύξηση κατά 50 μονάδες βάσης. Ακολούθησαν διαδοχικές και όλο και πιο επιθετικές κινήσεις: τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο δύο αυξήσεις των 75 μονάδων βάσης, με το βασικό επιτόκιο να φθάνει στο 2% μέχρι τις αρχές Νοεμβρίου. Συνολικά, μέσα σε λίγους μήνες, η ευρωζώνη πέρασε από την εποχή του «φθηνού χρήματος» σε ένα ρυθμό σύσφιγξης χωρίς προηγούμενο στην ιστορία της.

Το αποτέλεσμα; Ο πληθωρισμός αποκλιμακώθηκε μεν σταδιακά, αλλά η κριτική ήταν σκληρή: η ΕΚΤ κατηγορήθηκε ότι αρχικά «βάφτισε» το ενεργειακό σοκ ως προσωρινό και κινήθηκε πολύ αργά, για να περάσει στη συνέχεια σε υπερβολικά βίαιη σύσφιγξη σε μια οικονομία ήδη πιεσμένη από την ακρίβεια. Πολλοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η πολιτική αυτή βάρυνε την ανάπτυξη, χωρίς να μπορεί –εκ των πραγμάτων– να διορθώσει την πηγή του προβλήματος, δηλαδή τις διεθνείς τιμές ενέργειας.

Σήμερα, καθώς οι τιμές της ενέργειας ξαναπαίρνουν την ανηφόρα, το δίλημμα είναι αν η ΕΚΤ θα αποφύγει ένα replay: να μην ξαναπαραβλέψει τον κίνδυνο δευτερογενών επιδράσεων, αλλά και να μην απαντήσει σε ένα εξωτερικό ενεργειακό σοκ με κινήσεις που χτυπούν πρωτίστως την ήδη εύθραυστη ανάπτυξη. 

«Η αγορά τιμολογεί αυτή τη στιγμή 2 αυξήσεις επιτοκίων του ευρώ (25bps ή 0,25 της μονάδες)  μέχρι τον Ιούλιο του 2026 και 2,8 αυξήσεις επιτοκίων μέχρι το τέλος του έτους.

Λυπάμαι, αλλά οι άνθρωποι στην ΕΚΤ  είναι υπερβολικά απασχολημένοι με ακαδημαϊκά εγχειρίδια και όχι αρκετά με την οικονομική πραγματικότητα.

Όπως έχω πει, η τρέχουσα εκτόξευση του πληθωρισμού, που οφείλεται σε εκτόξευση του κόστους ενέργειας και μεταφορών από την κλιμακούμενη σύγκρουση στο Ιράν, είναι ένα κλασικό σοκ από την πλευρά της προσφοράς, όχι υπερβολική θέρμανση της ζήτησης. 

Αυτό λειτουργεί σαν αύξηση φόρου: υψηλότερα κόστη εισροών πιέζουν το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, περιορίζουν τις δαπάνες και σύρουν την ανάπτυξη προς τα κάτω.

Δευτερογενείς επιδράσεις (π.χ. πιέσεις μισθών από αυξανόμενα κόστη διαβίωσης τροφίμων/ενέργειας) μπορεί να εμφανιστούν, αλλά η ρίζα είναι η εξωτερική διατάραξη της προσφοράς, όχι υπερβολική εγχώρια ζήτηση.

Το τρέχον επεισόδιο δεν δικαιολογεί αυξήσεις επιτοκίων· αν μη τι άλλο, η επιβάρυνση της ανάπτυξης από τα μειωμένα πραγματικά εισοδήματα υποστηρίζει την ανάγκη για χαλάρωση ώστε να στηριχθεί η ζήτηση και να αποφευχθεί βαθύτερη επιβράδυνση.

Δεν απαιτούν την ίδια αντίδραση όλα τα πληθωριστικά φαινόμενα. »