Τα τρία βασικά σενάρια για τις αγορές και την παγκόσμια οικονομία μετά τον πόλεμο στο Ιράν διαμορφώνονται γύρω από το βάθος της ενεργειακής διαταραχής και τη διάρκεια της γεωπολιτικής κρίσης, με κοινό παρονομαστή την αύξηση της μεταβλητότητας και ένα νέο «γεωπολιτικό premium» στις τιμές του πετρελαίου. Οι επενδυτικοί οίκοι δεν μιλούν (ακόμη) για παγκόσμια ύφεση ως κεντρικό σενάριο, αλλά προειδοποιούν ότι μια παρατεταμένη κρίση στα στενά του Ορμούζ μπορεί να ανατρέψει γρήγορα αυτή την εικόνα.

Σενάριο 1: Ελεγχόμενη κλιμάκωση – «σοκ αλλά όχι ρήξη»
Στο ήπιο σενάριο, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις ΗΠΑ–Ισραήλ και η ιρανική απάντηση παραμένουν περιορισμένες, η ναυσιπλοΐα στα στενά του Ορμούζ αποκαθίσταται σταδιακά και η διαταραχή στην προσφορά ενέργειας είναι βραχύβια. Οι περισσότεροι οίκοι θεωρούν ότι αυτό είναι σήμερα το βασικό σενάριο των αγορών, με το σοκ να εκδηλώνεται κυρίως ως άνοδος στη μεταβλητότητα και όχι ως δομική αλλαγή της πορείας της παγκόσμιας οικονομίας.

Στο πλαίσιο αυτό, το brent έχει ήδη κινηθεί από τα 70 δολάρια προς τα 80–82 δολάρια το βαρέλι μετά το ξέσπασμα της κρίσης, αντανακλώντας το κλείσιμο ή τον περιορισμό μιας διαδρομής από όπου διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και σημαντικοί όγκοι LNG. Η Allspring Global Investments υπογραμμίζει ότι το βασικό ρίσκο για τις αγορές είναι οι πιθανές διακοπές στη ροή ενέργειας μέσω των στενών του Ορμούζ, αλλά εκτιμά ότι οι στρατηγικά αποθέματα και η αυξημένη παραγωγή από άλλα μέλη του OPEC+ μπορούν εν μέρει να μετριάσουν το σοκ, εφόσον η κρίση δεν παραταθεί.

Για τις αγορές, αυτό μεταφράζεται σε:

βραχυπρόθεσμη πτώση των μετοχών, άνοδο του χρυσού και ροή προς «ασφαλή καταφύγια» όπως τα κρατικά ομόλογα·

προσωρινή υποχώρηση των αποδόσεων των ομολόγων λόγω flight to quality, την οποία όμως οι αναλυτές βλέπουν ως δυνητικά αναστρέψιμη αν η σύγκρουση τροφοδοτήσει επίμονο πληθωρισμό και υψηλότερες στρατιωτικές δαπάνες.

Σε μακροοικονομικό επίπεδο, το ΔΝΤ εξακολουθεί –προς το παρόν– να προβλέπει παγκόσμια ανάπτυξη 3,3% για το 2025 και το 2026, τονίζοντας την «ανθεκτικότητα» της οικονομίας παρά τους γεωπολιτικούς κραδασμούς.
 Αν το σενάριο της ελεγχόμενης κλιμάκωσης επιβεβαιωθεί, η σύγκρουση στο Ιράν λειτουργεί περισσότερο ως παράταση του περιβάλλοντος αβεβαιότητας και όχι ως καταλύτης παγκόσμιας ύφεσης.
​

Σενάριο 2: Παρατεταμένη κρίση και σοκ στην ενέργεια
Το δεύτερο, περισσότερο απαισιόδοξο σενάριο αφορά μια παρατεταμένη σύγκρουση με επαναλαμβανόμενα επεισόδια και σημαντικές διακοπές στη ναυσιπλοΐα και στις ενεργειακές ροές μέσω των στενών του Ορμούζ. Στην περίπτωση αυτή, το σοκ μεταδίδεται από τις αγορές ενέργειας στον πληθωρισμό, στη νομισματική πολιτική και τελικά στην πραγματική οικονομία.

Η Allianz Trade εκτιμά ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση με «σημαντικές διαταραχές» στα στενά του Ορμούζ μπορεί να οδηγήσει το πετρέλαιο στα 100 δολάρια το βαρέλι, πριν οι αγορές προσαρμοστούν και οι τιμές υποχωρήσουν ξανά προς τα 70 δολάρια ως το τέλος του 2026.
 Η Lombard Odier, σε αντίστοιχη ανάλυση σεναρίων, κάνει λόγο για «risk scenario» όπου μια παρατεταμένη σχεδόν-απόφραξη των στενών θα μπορούσε να προσθέσει έως και 50 δολάρια στο σημείο αναφοράς των τιμών του πετρελαίου, με σημαντικές επιπτώσεις και σε LNG, λιπάσματα και βιομηχανικά μέταλλα.

Οι συνέπειες για τις αγορές σε αυτό το σενάριο είναι:

επίμονα υψηλότερος πληθωρισμός, που αναγκάζει τις κεντρικές τράπεζες να καθυστερήσουν ή και να αναβάλουν μειώσεις επιτοκίων, όπως ήδη προειδοποιούν αναλυτές που μιλούν για «νέο ενεργειακό πονοκέφαλο» για τις νομισματικές αρχές.

διάχυση του risk-off κλίματος στα εταιρικά ομόλογα και στις αγορές αναδυόμενων, με αύξηση spreads ιδίως για εκδότες με έκθεση στον Κόλπο.

μεγαλύτερη πίεση σε κυκλικούς κλάδους (βιομηχανία, μεταφορές, αεροπορικές) και σχετική υπεραπόδοση της ενέργειας, της άμυνας και των παραδοσιακών «ασφαλών καταφυγίων» (χρυσός, αμυντικές μετοχές, ποιοτικά ομόλογα).

Σε μακροοικονομικό επίπεδο, οι ιδιωτικές αναλύσεις επισημαίνουν ότι μια αύξηση της τιμής του πετρελαίου της τάξης των 20–30 δολαρίων ανά βαρέλι σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, εφόσον διατηρηθεί για ένα έτος, μπορεί να «κόψει» μερικά δέκατα της μονάδας από την παγκόσμια ανάπτυξη και να προσθέσει αντίστοιχα στην παγκόσμια πληθωριστική εικόνα. Μέχρι στιγμής, το ΔΝΤ δεν έχει ενσωματώσει πλήρως ένα τέτοιο σοκ στα βασικά του σενάρια, αλλά προειδοποιεί ότι οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι κρατούν τους κινδύνους για την ανάπτυξη «προς τα κάτω» και για τον πληθωρισμό «προς τα πάνω».

Σενάριο 3: Tail–risk – σύγκρουση εκτός ελέγχου
Το τρίτο σενάριο, που οι περισσότεροι οίκοι περιγράφουν ως «tail risk», αφορά μια εκτροπή της σύγκρουσης σε περιφερειακό πόλεμο, με στοχοποίηση κρίσιμων υποδομών ενέργειας στον Κόλπο και μακρά διακοπή των ροών μέσω Ορμούζ. Παρότι δεν αποτελεί κεντρική πρόβλεψη, αποτελεί πλέον σαφές σημείο αναφοράς στις αναλύσεις, με τους επενδυτές να αναζητούν τρόπους αντιστάθμισης ενός ακραίου ενεργειακού σοκ.

Η Allianz Trade εκτιμά ότι σε ένα τέτοιο σενάριο –με άμεσες επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και εκτεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας– οι τιμές του brent θα μπορούσαν να υπερβούν τα 130 δολάρια το βαρέλι, πριν σταδιακά αποκλιμακωθούν προς τα 80 δολάρια έως το τέλος του 2026, καθώς η παγκόσμια οικονομία και οι πολιτικές προσαρμόζονται. Η Lombard Odier επίσης προειδοποιεί ότι ένα τέτοιο σοκ δεν θα επηρέαζε μόνο την ενέργεια, αλλά και κρίσιμες αγορές πρώτων υλών, με δευτερογενείς επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή και στη βιομηχανική δραστηριότητα.

Σε αυτό το σενάριο, οι αγορές θα αντιμετώπιζαν:

σοβαρές και παρατεταμένες απώλειες στις μετοχές, με ιδιαίτερη πίεση στις ανεπτυγμένες αγορές και στις οικονομίες–καθαρούς εισαγωγείς ενέργειας·

απότομη άνοδο των μακροπρόθεσμων πληθωριστικών προσδοκιών και κίνδυνο «στασιμοπληθωριστικών» συνθηκών, ιδίως στην Ευρώπη·

αυξημένο κίνδυνο χρηματοπιστωτικής αστάθειας, καθώς οι κεντρικές τράπεζες θα εγκλωβίζονταν ανάμεσα στην ανάγκη να τιθασεύσουν τον πληθωρισμό και στον κίνδυνο να προκαλέσουν ύφεση.
​

Αρκετοί οίκοι –από την BlackRock έως την J.P. Morgan– τονίζουν ότι οι επενδυτές πρέπει να αντιμετωπίζουν τη σύγκρουση περισσότερο ως καταλύτη για κρίσεις μεταβλητότητας και όχι ως αυτόνομο μακροοικονομικό «σοκ» που ανατρέπει μόνο του το σκηνικό ανάπτυξης. Η BlackRock, για παράδειγμα, επισημαίνει ότι η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή λειτουργεί κυρίως ως «σοκ μεταβλητότητας» που απαιτεί αναπροσαρμογή της κατανομής ρίσκου, με έμφαση στη διαφοροποίηση και στη ρευστότητα.

Τι σημαίνουν τα σενάρια για τους επενδυτές
Παρά τις έντονες διαφορές τους, και τα τρία σενάρια συγκλίνουν σε ορισμένα δομικά συμπεράσματα για τις αγορές. Πρώτον, η γεωπολιτική επιστρέφει ως διαρκής παράγοντας τιμολόγησης ρίσκου, με ένα μόνιμο «premium» στις τιμές ενέργειας και υψηλότερη μεταβλητότητα σε μετοχές, ομόλογα και νομίσματα. Δεύτερον, η διαφοροποίηση χαρτοφυλακίου, η χρήση ποιοτικών ομολόγων και του χρυσού ως αντιστάθμιση και η αυξημένη προσοχή στη ρευστότητα εμφανίζονται σχεδόν ομόφωνα ως βασικές στρατηγικές άμυνας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η «γραμμή βάσης» του ΔΝΤ για σχετικά σταθερή παγκόσμια ανάπτυξη γύρω στο 3,3% λειτουργεί περισσότερο ως σημείο αναφοράς παρά ως δεδομένη τροχιά. Το αν θα παραμείνει εφικτή θα κριθεί από το ποιο από τα παραπάνω σενάρια θα επικρατήσει, αλλά και από το πόσο έγκαιρα θα προσαρμοστούν πολιτικές και επενδυτικές στρατηγικές σε ένα περιβάλλον που θυμίζει όλο και περισσότερο μια «δεκαετία της μόνιμης αβεβαιότητας».