Μιχάλης Νικολέτος: Γιατί η ΑΙ δεν θα φέρει τον εργασιακό Αρμαγεδώνα
Πριν λίγες ημέρες η Citrini Research κυκλοφόρησε ένα σημείωμα με τίτλο: Η Παγκόσμια κρίση νοημοσύνης του 2028, που ήταν η αφορμή για ξεπούλημα των μετοχών εταιρειών λογισμικού.
Το σκεπτικό του memo της Citrini που είχε γραφτεί ως σημείωμα από το μέλλον του 2028, δημοσιεύτηκε στο substack και έγινε viral μέσα σε λίγες ώρες, ήταν ότι η ΑΙ θα φέρει μεν αύξηση παραγωγικότητας, αλλά θα αντικαταστήσει μαζικά εργασίες «λευκών κολάρων», ήτοι υπαλλήλων γραφείου, με επιπτώσεις στην ζήτηση, την καταναλωτική δαπάνη, το ΑΕΠ προκαλώντας κρίση η οποία θα μεταδοθεί και στις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Ο Μιχάλης Νικολέτος, οικονομικός αναλυτής και διαχειριστής επενδύσεων, στο δικό του substack αντικρούει την πρόβλεψη αυτή, με ένα αναλυτικό σκεπτικό.
Ο Νικολέτος υποστηρίζει ότι το «σενάριο τρόμου» για την ΤΝ τύπου Citrini (σπείρα ανεργίας, Ghost GDP, κατάρρευση ζήτησης) δεν είναι αναπόφευκτο, γιατί η υιοθέτηση της τεχνολογίας έχει τριβές, οι άνθρωποι και οι θεσμοί προσαρμόζονται, η εργασία αλλάζει μορφή αντί να εξαφανίζεται, και ο πραγματικός περιορισμός είναι η ανθρώπινη επαλήθευση και η εμπιστοσύνη, κάτι που οδηγεί τελικά σε ένα «μέρισμα νοημοσύνης» με υψηλότερη παραγωγικότητα, αποπληθωριστικές πιέσεις και νέους ρόλους γύρω από κρίση, εποπτεία και σχέσεις, παρά σε μακροοικονομική καταστροφή.
Τα βασικά σημεία της ανάλυσης Νικολέτου:
Το memo της Citrini («2028 Global Intelligence Crisis») περιγράφει ένα συνεκτικό αλλά ακραίο σενάριο: σπείρα εκτόπισης εργαζομένων από την ΤΝ, πτώση κατανάλωσης, πτώση εσόδων, νέες απολύσεις, Ghost GDP και θεσμική παράλυση σε πολύ μικρό χρονικό ορίζοντα.- «Συνεκτικό» δεν σημαίνει «αναπόφευκτο» και ότι το κείμενο πρέπει να αντιμετωπίζεται ως άσκηση ακραίου κινδύνου (left-tail risk), όχι ως προφητεία.
- Ιστορικά, φόβοι τύπου Λουδιτών για μηχανές, ηλεκτρισμό, υπολογιστές και ίντερνετ δεν οδήγησαν σε κατάρρευση, αλλά σε νέες κατηγορίες εργασίας, υψηλότερο βιοτικό επίπεδο και φθηνότερη πρόσβαση σε δυνατότητες – ο φόβος συνήθως υπερεκτιμά την ταχύτητα της καταστροφής και υποτιμά το μέγεθος του νέου κόσμου που δημιουργείται.
- Η υιοθέτηση της ΤΝ έχει ισχυρές τριβές (προϋπολογισμοί, νομικά/ασφάλεια, εκπαίδευση, legacy συστήματα), άρα η διάχυση ακολουθεί S-καμπύλη και όχι ευθύγραμμη «doom loop»· ακόμη και με ραγδαία πτώση κόστους λειτουργίας μοντέλων, η πραγματική υιοθέτηση δεν είναι αυτόματα εκθετική.
- Τα πρόσφατα δεδομένα αγοράς εργασίας στις ΗΠΑ (ανεργία 4,3%, αύξηση μισθωτής απασχόλησης, αυξημένες αγγελίες για software engineers) και η ανάλυση της Citadel Securities δεν δείχνουν μαζική εκτόπιση, αλλά μάλλον βελτιούμενη αγορά και αυξημένη επιχειρηματική δραστηριότητα.
- Η εργασία είναι «δέσμες καθηκόντων» και όχι μονολιθικές θέσεις – η ΤΝ αυτοματοποιεί ή επιταχύνει συγκεκριμένες εργασίες, ενώ άλλες δεξιότητες γίνονται πιο πολύτιμες (κρίση, γούστο, εμπιστοσύνη, σχέσεις), άρα μιλάμε για ανασχεδιασμό ρόλων, όχι για πλήρη αντικατάσταση ανθρώπων.
- Εμπειρικές μελέτες (MIT, Noy & Zhang, Brynjolfsson κ.ά.) δείχνουν σημαντικές αυξήσεις παραγωγικότητας (π.χ. -40% χρόνος σε tasks, +18% ποιότητα, +30% παραγωγικότητα λιγότερο έμπειρων agents), με μικρότερες ομάδες να κάνουν περισσότερα, ταχύτερη καμπύλη μάθησης και μείωση ανισοτήτων απόδοσης – ένα «κύμα μόχλευσης», όχι καθαρή καταστροφή θέσεων.
- Η έννοια «Ghost GDP» (παραγωγικότητα χωρίς ζήτηση) που περιγράφει η Citrini αγνοεί τη βασική λογιστική ταυτότητα: αν αυξάνεται η παραγωγή, κάπου πρέπει να αυξάνεται και η ζήτηση (κατανάλωση, επενδύσεις, δημόσια δαπάνη ή καθαρές εξαγωγές)· για να υπάρξει μόνιμη κατάρρευση, πρέπει να συμπέσουν ακραίες υποθέσεις (σχεδόν πλήρης υποκατάσταση εργασίας, μηδενική δημοσιονομική αντίδραση, απεριόριστη κλιμάκωση compute).
- Ο Νικολέτος προτείνει τον όρο «Intelligence Dividend»: όταν η χρήσιμη εργασία γίνεται φθηνότερη, τα οφέλη διαχέονται μέσω χαμηλότερων τιμών, καλύτερων υπηρεσιών στην ίδια τιμή και κυρίως ανακτημένου χρόνου για ανθρώπους, με την ΤΝ να λειτουργεί ως αποπληθωριστική δύναμη.
- Οι ΤΝ agents όντως θα πιέσουν «επιχειρήσεις-τριβής» που ζουν από την πολυπλοκότητα, αλλά πολλές εταιρείες προστατεύονται επειδή είναι system of record, merchant of record ή έχουν ρυθμιστική/νομική ευθύνη – άρα δεν πρόκειται για οριζόντια αποδιάμεσολάβηση τύπου «όλα εξαφανίζονται ως διά μαγείας».
- Το paper του Catalini («Some Simple Economics of AGI») εισάγει το «verification bottleneck» και το «Measurability Gap»: το κόστος εκτέλεσης εργασιών με ΤΝ πέφτει εκθετικά, αλλά το κόστος ανθρώπινης επαλήθευσης/ευθύνης δεν πέφτει, άρα ο ρυθμός μετάβασης φρενάρεται βιολογικά και κρατά τους ανθρώπους στο κέντρο.
- Οι κίνδυνοι που επισημαίνει ο Catalini (Missing Junior Loop, Codifier’s Curse, Alignment Drift) δείχνουν ότι πλήρης αυτοματοποίηση των «junior» ρόλων και υπερ-τυποποίηση μετρικών μπορεί να υπονομεύσει το ίδιο το σύστημα επαλήθευσης στο μέλλον, πράγμα που ωθεί «έξυπνες» εταιρείες να διατηρούν και να εκπαιδεύουν ανθρώπινο εξειδικευμένο δυναμικό ακριβώς για το σκοπό αυτό.
- Ο Νικολέτος γράφει μια εναλλακτική, αισιόδοξη αλλά ρεαλιστική «σημείωση Ιουνίου 2028» όπου περιγράφει την πρώτη φάση ως συμπίεση εργασιών (συντομότερα meetings, καλύτερη υποστήριξη πελατών, λιγότερη διοικητική τριβή) και δεύτερη φάση ως άνοδο νέων προσδοκιών και νέων ρόλων γύρω από κρίση, γούστο, εμπιστοσύνη, oversight και integration.
- Εξηγεί γιατί ο φόβος διαδίδεται ταχύτερα από την ελπίδα: negativity bias, απώλεια > κέρδος (Prospect Theory), κοινωνικά δίκτυα που ενισχύουν alarm και βεβαιότητα – «doom porn sells» και καθαρές αφηγήσεις φόβου ταξιδεύουν πιο γρήγορα από τις σύνθετες ιστορίες προσαρμογής.
- Το σωστό frame, κατά τον συγγραφέα, είναι «tasks, tools, leverage», όχι «αντικατάσταση ανθρώπων»: το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι «μπορεί η ΤΝ να κάνει τη δουλειά;» αλλά «πόση νέα ζήτηση και νέα προϊόντα θα δημιουργηθούν όταν πέσει το κόστος των ικανοτήτων;».
- Ως γενική τάση, η ΤΝ εμφανίζεται ως αποπληθωριστική δύναμη (μείωση κόστους παραγωγής «δουλειάς με λέξεις/αποφάσεις»), με ισχυρό αποτύπωμα σε υγεία (μείωση admin, λιγότερη εξουθένωση), εκπαίδευση (προσωποποιημένη εξάσκηση), μικρές επιχειρήσεις (φθηνή, σταθερή εξυπηρέτηση πελατών) και έρευνα (ταχύτερος κύκλος «διάβασε–σύγκρινε–γράψε–δοκίμασε»).
- Μεγάλες μελέτες (Goldman Sachs, McKinsey, IMF κ.ά.) βλέπουν σημαντική ανοδική συμβολή της δηνμιουργικής ΤΝ στο ΑΕΠ και την παραγωγικότητα σε ορίζοντα δεκαετίας, άρα η «βάση» δεν είναι η κατάρρευση, αλλά μια μακρά περίοδος αναδιάρθρωσης workflows και σταδιακής είσπραξης του Intelligence Dividend.
- Στο τελικό συμπέρασμα, ο Nicoletos λέει ότι το σενάριο Citrini είναι χρήσιμο ως υπενθύμιση tail risk, αλλά για να υλοποιηθεί πρέπει να ισχύσουν ταυτόχρονα πολλές δυνατές υποθέσεις, ενώ η πραγματικότητα πιθανότερα θα είναι «messy churn»: κάποιες δουλειές συρρικνώνονται, άλλες αναπτύσσονται, νέες αναδύονται, θεσμοί και άνθρωποι προσαρμόζονται – όπως συνέβη με κάθε μεγάλη γενικής χρήσης τεχνολογία.
- Κλείνει προτρέποντας να «build and build bridges»: να ακολουθούμε σοβαρούς ερευνητές και builders αντί για viral σενάρια καταστροφής, να συμμετέχουμε ενεργά στη διαμόρφωση της μετάβασης και να χτίζουμε γέφυρες κατανόησης αντί να παγιδευόμαστε σε καθαρές αφηγήσεις φόβου.
Το money-money.gr είναι πιστοποιημένο μέλος του μητρώου on line media